EHRM Straatsburg: Hongarije schond stakingsrecht van leraren

Het Europees Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg toetst of landen van de Raad van Europa het mensenrechtenverdrag naleven. Volgens dat Hof beperkte het vorige kabinet van Orbán het stakingsrecht van Hongaarse leraren onrechtmatig. Het Hof deed die uitspraak op 6 oktober 2026, in de zaak Réka Kiss en anderen tegen Hongarije. Bij het Hof staat de zaak geregistreerd onder de nummers 8412/23 en 33159/23. Het ging om een regeling uit 2022 die tijdens stakingen 50 tot 100 procent van de lessen liet doorgaan. Scholen konden daardoor zelf nauwelijks meer dicht gaan. Die regeling schafte ook het verplichte vooroverleg met vakbonden over een staking af. Een school had zo geen zeggenschap meer over de voorwaarden van een eigen staking. Daarmee schond Hongarije artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Mensenrechten. Dat artikel beschermt de vrijheid van vereniging en omvat ook het stakingsrecht van vakbonden. Het Hof kent de twee klagende vakbonden elk 8.000 euro schadevergoeding toe.

De uitspraak is nog niet definitief. Hongarije heeft tot 6 januari 2027 de tijd om herziening aan te vragen bij de Grote Kamer van het Hof. Die Grote Kamer is de hoogste instantie binnen het Hof en kan een uitspraak nog laten overdoen. Vraagt Hongarije dat niet aan, dan wordt de uitspraak drie maanden na 6 oktober 2026 definitief.

De twee pedagogenvakbonden PSZ en PDSZ vertegenwoordigen leraren in het Hongaarse onderwijs. Zij stapten in 2022 naar het EHRM in Straatsburg. Dat deden ze pas nadat eerst landelijke lerarenstakingen tegen de regeling waren gehouden. Het Hongaarse Grondwettelijk Hof had hun klacht daarvoor al afgewezen. Dat Grondwettelijk Hof is de hoogste Hongaarse rechter op het gebied van de grondwet. Het wees de klacht destijds alleen op procedurele gronden af, zonder zich over de inhoud uit te spreken.

Minister van Onderwijs en Jeugdzaken Lannert Judit is in het kabinet verantwoordelijk voor het onderwijsbeleid. Zij meldde donderdag het oordeel van het Hof. Zij benadrukte daarbij dat leraren gewaardeerd en niet vernederd moeten worden. Ook moet hun professionele mening volgens haar meewegen bij beslissingen die hen raken. Lannert wees erop dat het huidige kabinet de omstreden regeling van 2022 al had aangepast, nog voordat het Hof in Straatsburg zijn oordeel velde.

Volgens het kabinet liet Lannert daartoe al eerder een wetsvoorstel opstellen. Dat voorstel trekt de stakingsbeperkende regeling uit 2022 in. Het kabinet is de regering-Magyar, die sinds mei 2026 aan de macht is. Op dit punt nam ze daarmee al afstand van het beleid van de vorige regering-Orbán. Het parlement keurde de wetswijziging op 11 augustus 2026 goed. De stemming leverde 145 stemmen voor, 1 tegen en 41 onthoudingen op. Leraren kunnen daardoor makkelijker staken dan onder de oude regeling. Kinderopvang, internaatszorg en examenvoorbereiding tijdens langere stakingen blijven wel verplicht. Ouders en leerlingen staan daardoor bij een langdurige staking niet helemaal zonder.

Of Hongarije de uitspraak nog laat herzien bij de Grote Kamer, blijft tot 6 januari 2027 de vraag. Blijft dat verzoek uit, dan staat de schending van het stakingsrecht drie maanden later definitief vast.