Hongarije maakt tienduizenden namen uit agentendossiers communistische tijd openbaar

Het Historisch Archief van de Hongaarse Staatsveiligheidsdiensten (ÁBTL) heeft op woensdag 4 november 2026 een doorzoekbare database met namen van vroegere informanten en agenten openbaar gemaakt, meldt het ÁBTL. Het gaat om agenten van de communistische staatsveiligheidsdienst. De database staat op de nieuwe website nyitottaktak.hu. Volgens de berichtgeving bevat de database gegevens van naar schatting 50.000 tot 60.000 voormalige agenten en informanten; het ÁBTL zelf noemt op zijn eigen website geen totaal.

De communistische staatsveiligheidsdienst hield vanaf kort na de Tweede Wereldoorlog tot de val van het ijzeren gordijn toezicht op het dagelijks leven in Hongarije. Een netwerk van geheime medewerkers was daarbij de belangrijkste informatiebron. Een deel van die dossiers werd na de systeemwisseling al beperkt toegankelijk, voor onderzoekers en voor wie zelf in de stukken voorkwam. Een centrale, voor iedereen doorzoekbare website zoals nyitottaktak.hu bestond tot deze week niet. Historici en journalisten konden eerder vooral per dossier zoeken, met toestemming van het archief in Boedapest, in plaats van zelf vrij door de database te bladeren.

Het gaat bij de meeste vrijgegeven namen niet om bekende Hongaren, maar vooral om gewone burgers die destijds als informant werden geregistreerd: kroegbazen, buschauffeurs, spoorwegmedewerkers en boeren in grensstreken. Zij werden tijdens het communistische bewind door de staatsveiligheidsdienst ingezet om informatie te verzamelen over buren, collega’s en familie. Dat gebeurde vaak onder druk of dreiging van de dienst zelf. Wie nu zoekt op nyitottaktak.hu, komt dus vooral namen van onbekende dorpsgenoten en beroepsgroepen tegen. Namen van politici of andere publieke figuren uit die tijd komen zelden voor. Voor wie in zo’n dossier een familielid, buurman of collega tegenkomt, kan dat het beeld van die persoon of van die tijd ingrijpend veranderen. De archiefdirecteur waarschuwt wel dat een vermelding alleen niet alles zegt.

Archiefdirecteur Cseh Gergő Bendegúz waarschuwde bij de presentatie dat de bewaard gebleven documenten onvolledig zijn en niet altijd overeenkomen met de werkelijkheid. Veel stukken gingen volgens hem verloren tijdens de opstand van 1956 en de systeemwisseling. De dossiers werden destijds ook zonder professioneel toezicht bijgehouden, door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hij riep daarom op de gegevens voorzichtig te interpreteren. Een vermelde naam wijst volgens hem niet automatisch op een eenduidig verhaal van verraad of medewerking. Zo’n naam kan zowel op een jarenlange geheime medewerker duiden als op iemand bij wie alleen een wervingspoging werd genoteerd.

Volgens het ÁBTL bestaan de nu vrijgegeven stukken uit drie soorten documenten. Dat zijn 6-os kartonnen, identificatiekaarten van agenten, B-naplók, inschrijvingslogboeken, en het H-adattár. Dat laatste is een netwerkdatabase die de staatsveiligheidsdienst sinds de jaren zeventig op magneetband bijhield. Volgens de berichtgeving zijn nu al meer dan 9000 volledige dossiers van 20 tot meer dan 50 pagina’s te raadplegen op nyitottaktak.hu. Een gebruiker kan daardoor voor het eerst het bijbehorende dossier zelf doorbladeren, in plaats van alleen een naam op te zoeken. Zo’n 10.000 uitgebreidere B-dossiers, samen goed voor honderdduizenden pagina’s, volgen pas later: het archief moet die met gegevens over de werving en de dienst van agenten wettelijk uiterlijk op 25 februari openbaar maken.