Magyar weigert inzage in kabinetsnotulen en valt media aan over schoolwet

Premier Magyar Péter beschuldigde vanuit Brussel twee Hongaarse nieuwszenders ervan angst te zaaien over een nieuwe kinderbeschermingswet. Ook zouden de zenders onjuiste beweringen over die wet verspreiden, zei hij zelf. Onder zijn bewind komt er geen ideologisch gekleurd onderwijs op Hongaarse scholen, voegde hij toe. Magyar is minister-president namens zijn partij Tisza, die het kabinet van de vorige premier Orbán opvolgde. Een kinderbeschermingswet regelt doorgaans wat scholen hun leerlingen over gevoelige onderwerpen mogen voorhouden. Een van de twee aangevallen zenders is een televisiekanaal, de andere een nieuwswebsite. Beide zijn bekende namen in het Hongaarse nieuwslandschap.

Dezelfde dag kwam ook de kabinetsweigering over notulen naar buiten. Het premierskantoor, het Miniszterelnökség, wees een verzoek af van een Hongaarse nieuwssite. Het Miniszterelnökség werkt bij het voorbereiden van kabinetsbesluiten nauw samen met de andere ministeries. Die nieuwssite wilde de verslagen van de kabinetsvergaderingen van het kabinet-Magyar openbaar maken. Zo’n verzoek heet in Hongarije een közérdekű adatigénylés. Dat is een recht dat elke Hongaarse burger of journalist kan inroepen. Journalisten gebruiken dat recht vaak om overheidsdocumenten te krijgen die anders gesloten blijven. Indien nodig kan dat recht via de rechter worden afgedwongen, ongeacht welk overheidsorgaan weigert. Het recht op toegang tot overheidsinformatie staat zelf in de Hongaarse grondwet. Het kabinet beroept zich bij de afwijzing op een wet uit 2018. Die wet maakt kabinetsbijeenkomsten niet-openbaar zolang de minister-president geen andere beslissing neemt. Eerder maakte het kabinet wel documentatie van de voorgaande kabinetten-Orbán en -Gyurcsány openbaar. Beide voorgangers behoorden tot een andere politieke stroming dan Magyars Tisza-partij. Orbán leidde Hongarije vanuit Fidesz, Gyurcsány vanuit de socialistische partij.

Artikel 7(1) van die wet uit 2018 bepaalt dat kabinetsvergaderingen niet-openbaar zijn, behalve als de minister-president anders beslist, meldt de wetgevingsdatabank net.jogtar.hu. Alleen de minister-president zelf kan dus beslissen om de notulen vrij te geven. Een andere minister of instantie kan dat niet afdwingen. Een kabinetsvergadering is het overleg waarin de minister-president en zijn ministers besluiten voorbereiden. Het Miniszterelnökség is het regeringsorgaan dat dat overleg organiseert en de minister-president daarbij ondersteunt. Voor wie in Hongarije woont en de politiek wil volgen, blijft de inhoud van de huidige kabinetsvergaderingen zo onbereikbaar. Van eerdere kabinetten was die inhoud wel na te lezen. Dat gold zowel voor het kabinet van Orbán als voor dat van Gyurcsány.

Het Hongaarse Grondwettelijk Hof, het Alkotmánybíróság, is het hoogste rechtscollege van Hongarije. Het ontstond na de overgang naar een meerpartijenstelsel. Het toetst wetten en overheidsbesluiten aan de grondwet, en zijn uitspraken zijn bindend voor wetgever en regering. Het ontbreken van vaste regels over kabinetsdocumentatie is dus niet nieuw, blijkt uit een eigen, oudere uitspraak van het hof. Het Alkotmánybíróság oordeelde al in 2006 dat het parlement in gebreke bleef. Het parlement had geen wettelijke regels vastgesteld die de regering verplichten kabinetsvergaderingen inhoudelijk te documenteren. Dat ontbreken schendt volgens die uitspraak het recht op toegang tot overheidsinformatie. Het is hetzelfde recht waarop het verzoek om de huidige kabinetsnotulen nu stuit. Zolang de minister-president zelf geen andere beslissing neemt, blijft de wet uit 2018 de grond voor elke afwijzing.