Poolse oproerpolitie omsingelt Constitutioneel Hof, president Nawrocki keert vlucht om

Oproerpolitie omsingelde vrijdagavond 30 oktober het gebouw van het Poolse Constitutioneel Hof in Warschau, na een escalatie in het conflict over de leiding van het hof. Volgens de Poolse politie voerden agenten daarbij alleen hun wettelijke taken rond het gebouw uit en gingen zij niet naar binnen; portfolio.hu meldde juist dat agenten na de onlusten wel het gebouw binnengingen. Het Constitutioneel Hof, in Polen Trybunał Konstytucyjny, is de hoogste Poolse rechterlijke instantie voor grondwettelijke kwesties: het hof toetst wetten en regeringsbesluiten aan de grondwet. De rechters van het hof worden door het parlement gekozen en zetelen normaal gesproken voor een lange termijn, juist om het hof buiten de dagelijkse politiek te houden. Het hofgebouw ligt in het centrum van Warschau, niet ver van het Sejm-gebouw, de zetel van het Poolse parlement.

Aan de crisis ging een langdurige bestuurlijke blokkade vooraf. President Karol Nawrocki, die bij de voormalige regeringspartij PiS hoort, had geweigerd drie van de zes door het parlement benoemde rechters te beëdigen. Hofpresident Bogdan Święczkowski weigerde op zijn beurt die door de huidige parlementaire meerderheid gekozen rechters te laten aantreden. Daardoor raakte het hof verlamd. PiS, de nationaalconservatieve partij van Nawrocki, bestuurde eerder het land; inmiddels leidt premier Donald Tusk een pro-Europese coalitieregering.

Rechter Anna Korwin-Piotrowska greep vrijdag in. Zij is in maart door het parlement gekozen, maar nog niet door de president beëdigd. Ze schorste het mandaat van hofpresident Święczkowski en vicepresident Bartłomiej Sochański en nam zelf de leiding van het hof over. Een hofpresident en vicepresident leiden normaal gesproken de dagelijkse organisatie van het hof en de planning van de rechtszittingen.

Volgens minister Żurek, die naast minister van Justitie ook openbaar aanklager is, zette hij een procedure in gang om de immuniteit van Święczkowski en Sochański op te heffen. Dat moet de weg vrijmaken voor hun strafrechtelijke vervolging. Tegen Święczkowski loopt volgens Żurek een verdenking van meerdere strafbare feiten, tegen Sochański van één. Het ministerie van Justitie houdt in Polen toezicht op het functioneren van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie.

Oppositieleider Jarosław Kaczyński (PiS) noemt het optreden van de regering tegen het hof volgens eigen zeggen een directe aanval op de Poolse rechtsstaat en democratie. Hij sprak van een aanslag op het hof zelf.

Premier Tusk noemt het optreden van zijn regering zelf juist herstel van de rechtsstaat. Hij noemde de situatie onder de vorige PiS-regering onwettig. Het herstel van de rechtsstaat is moeilijk en pijnlijk, zei Tusk, maar het vereist vastberaden actie. Tusk was eerder voorzitter van de Europese Raad, voordat hij terugkeerde in de Poolse politiek als premier.

President Nawrocki was op het moment van de ingreep op weg naar Senegal voor een reis door Afrika. Hij liet zijn vliegtuig in de lucht omkeren toen hij van de crisis bij het hof hoorde. De president moet in zo’n situatie in Polen zijn, zei Nawrocki, en zette koers terug naar Warschau.