Karácsony en Fidesz botsen over opening Hongaarse ügynökakták-database

Boedapest-burgemeester Karácsony Gergely heeft gereageerd op de opening van de ügynökakták-database. Hij zei dat hij al zestien jaar geleden voor openbaarmaking pleitte. Hij waarschuwde dat de onthullingen voor veel families schokkend zullen zijn. In een dictatuur zijn dader- en slachtofferrol volgens hem niet altijd scherp te onderscheiden. Karácsony noemde de jarenlange inzet van de inmiddels overleden democratie-activist Kenedi János voor openbaarmaking niet voor niets. Karácsony is burgemeester van Boedapest namens een coalitie van oppositiepartijen. Hij richt zich in zijn reactie vooral op de gevolgen voor gewone gezinnen, niet op het politieke debat.

De database van de communistische staatsveiligheidsdienst ÁBTL ging deze week open voor het publiek. Dat is het Historisch Archief van de Hongaarse Staatsveiligheidsdiensten. De database bevat namen en documenten van voormalige informanten en agenten uit de decennia voor de val van het communisme. Niet elke partij is daar blij mee. Fractieleider Bóka János van Fidesz, de partij die tot voor kort regeerde, noemde de opening een politiek circus. Volgens hem helpt het vrijgeven van documenten zonder duiding niet om het verleden te verwerken. Het zaait volgens hem vooral verdeeldheid en leidt af van de werkelijke problemen van Hongarije. Bóka wees erop dat destijds ook Fidesz-leden door de staatsveiligheid werden vervolgd. Toch noemde hij de opening nu misleidend, omdat de toegang tot de stukken nog onvolledig is.

Premier Magyar Péter leidt de Tisza-partij, die sinds dit jaar het land bestuurt. Hij presenteerde de database zelf juist als het rechtzetten van een verzuim uit de systeemwisseling. Andere Midden-Europese landen kozen na de val van het communisme wel voor openheid over hun geheime diensten, Hongarije niet, zei hij. Dat wil hij nu goedmaken. Magyar benadrukte dat een vermelding in de database niet bewijst dat iemand daadwerkelijk rapporteerde of schade toebracht. Nakomelingen zijn volgens hem niet verantwoordelijk voor de keuzes van hun voorouders. Daarmee maakt hij de opening los van de vraag wie destijds schuldig was.

Het onderwerp speelt al langer in de Hongaarse politiek, zoals blijkt uit eerdere berichtgeving over vergelijkbare dossiers. Een vermelding in de database kan dus ook voor politici zelf gevoelig uitpakken.

Om de impact op te vangen, heeft de regering een deskundigenpanel ingesteld. Dat panel helpt bij het interpreteren van de vaak complexe archiefstukken. Achter elke vermelding kan een andere, soms gedwongen aanleiding schuilen, erkent de regering daarbij. Ook kwam er een telefonische hulplijn. Die is bedoeld voor mensen die psychisch worden geraakt door wat ze over zichzelf of naasten in de database ontdekken. Panel en hulplijn zijn er voor wie een bekende of familielid tegenkomt zonder de context van het dossier te kunnen plaatsen. De precieze invulling moet nog blijken.